مرغ سحر

دستگاه موسیقی: ماهور

شاعر: ملک‌الشعرای بهار

آهنگساز: مرتضی نی‌داود

متن تصنیف

متن از کتاب سرگذشت موسیقی ایران

مرغ سحر ناله سر کن / داغ مرا تازه‌تر کن

زآهِ شرربار این قفس را / برشکن و زیر و زیر کن

بلبلِ پربسته ز کنجِ قفس درآ / نغمه آزادیِ نوعِ بشر سرا

وز نفسی عرصه‌ی این خاک توده را / پُر شرر کن

ظلم ظالم، جور صیاد / آشیانم، داده بر باد

ای خدا، ای فلک، ای طبیعت / شامِ تاریکِ ما را سحر کن

نوبهار است گُل به‌بار است / ابرِ چشمم ژاله بار است

این قفس چون دلم / تنگ و تار است

شعله فکن در قفس ای آهِ آتشین / دستِ طبیعت گُلِ عمر مرا مچین

جانبِ عاشق نگر ای تازه گل از این / بیشتر کن بیشتر کن بیشتر کن

مرغ بی‌دل، شرحِ هجران، مختصر کن

توضیحات

* اولین اجرا از تصنیف مرغ سحر در سال 1306 و توسط ملوک ضرابی همراه با تار مرتضی نی‌داود و ویولن موسی نی‌داود انجام شده است.

** پس از آن اجراهای متعددی از این تصنیف شده از جمله نادر گلچین، فرهاد و محمدرضا شجریان این تصنیف را خوانده‌اند.

*** مرتضی نی‌داود درباره این اثر می‌گوید: مرغ سحر که ساختم نه شاد است و نه غم انگیز. آهنگ هم نه غم دارد و نه شادی. شعر هم متوسط است: “مرغ سحر ناله سر کن” نه شعر آن غمگین است و نه آهنگ آن. عارف قزوینی آهنگی ساخته «گریه کن که گر سیل خون گریی ثمر ندارد». خب آهنگ غم انگیز است. شعر هم غم انگیز است. اگر شعر هم خوانده نشود از آهنگ آن پیداست که آهنگ و شعر خیلی غمگین است. عارف هم آهنگ و هم شعر را خودش ساخته… شاید بیش از ۲۰ مرتبه بنده برای مرحوم ملک الشعرای بهار آهنگ را نواختم و این آهنگ را ایشان حفظ کرده که بتواند در قالب این آهنگ چه شعری بگوید. مرغ سحر را که ساختم شاعر دیگری هم بود، ولی مرحوم ملک الشعرای بهار با مرحوم درویش خان دوست بودند.

برخی منابع صوتی، تصویری و نوشتاری

** اگر این تصنیف را می‌توانید با سازتان بنوازید، آن را در ویدیویی آموزش دهید و برای سازگاه بفرستید (اطلاعات بیشتر)