منشور اخلاقی آموزش موسیقی
آموزش موسیقی در ایران قبل از آشنایی فرهنگ ایرانی با غرب، بیشتر به صورت سینهبهسینه و با در نظر گرفتن رابطه استاد – شاگردی بوده است. بنابراین آموزش به سبک امروزی چه به صورت خصوصی و چه در آموزشگاههای موسیقی نوعی از آموزش است که قدمت زیادی ندارد. اما به نظر میرسد در این شرایط جدید آموزشی، وظایف معلم و شاگرد به درستی روشن نیست و هنرجویان به حقوق خود آگاه نیستند. در این یادداشت تلاش شده تا مجموعهای از عوامل اخلاقی که هنرجو قبل و حین فرایند آموزش باید در نظر گیرد در قالب منشور اخلاقی آموزش موسیقی فهرست شود.
سختگیری
فضای آموزش هنری به هیچ روی مانند فضاهای آموزشی درسی نیست. هنرجویان معمولا با ذوق و علاقه اولیهای ساز انتخاب میکنند و بسیاری از آنها به دنبال گرفتن مدرک یا شرکت در کنکور یا هر مسابقه دیگری نیستند. بنابراین مدرس نباید نسبت به هنرجو سختگیر باشد، در عین حال باید در فرایند آموزش جدی باشد. جدی بودن ضروری اما سختگیری بیش از اندازه بیمورد است.
پشتکار و تمرین
یکی از مواردی که معمولا مدرسان به آن حساسند میزان تمرین درسهای جلسه قبلی توسط هنرجوست و از او انتظار دارند روزانه زمانی را به تمرین موسیقی اختصاص دهد. هنرجویان با شرایط متفاوتی در کلاس آموزشی شرکت میکنند و ممکن است در زمانهای مختلف ساعتهای تمرینشان کم و زیاد شود. آنچه در تمرین روزانه اهمیت دارد پیوستگی تمرین و آموزش موسیقی است. تجربه نشان میدهد که اگر تمرینها مرتب و بر اساس اصول تجربه شده (مانند آموزش از روی کتب آموزشی) انجام شود، هنرجوی ساز ایرانی حتما بین 4 تا 6 ماه به اندازهای از یادگیری موسیقی بهرهمند شده که او را به ادامه راه علاقمندتر کرده است.
زمان
برنامه آموزشی هر جلسه معمولا شامل تحویل درس جلسه گذشته به مدرس، سوالات احتمالی در مورد نوازندگی یا تئوری، اصلاحات و توضیحات مدرس است. همچنین شامل آموزش درس جدید و تکرار آن توسط هنرجو است تا برای جلسه آینده در ذهنش بماند و بتواند در منزل تمرین کند. همه این موارد معمولا حدود 45 دقیقه تا یک ساعت به طول میانجامد. بهتر است از مدرس بخواهید که برای شما خارج از برنامه آموزشی، ساز بزند. دیدن و شنیدن نوازندگی مدرس بخشی از فرایند آموزش است و به رشد ذوق و زیباییشناسی هنرجو کمک میکند.
برنامه آموزشی
یکی از مهمترین مسایل در فرایند آموزش، روشهایی است که مدرس از آن برای آموزش استفاده میکند. آموزش حتما باید بر اساس اصول مشخص و معمول باشد. این اصول شامل آموزش اسلوب و فیزیک نوازندگی، تئوری موسیقی (در حد نیاز) و ردیف موسیقی ایرانی است. کتابهای آموزشی موسیقی معمولا به اندازه نیاز هنرجو از هر سه این موارد در خود دارند. برای هر ساز معمولا آموزش یکی دو کتاب از بقیه معمولتر است. پس از اتمام کتاب مقدماتی (مثل دستور سهتار حسین علیزاده، دستور سنتور فرامرز پایور یا دستور تار حسین مهرانی)، نوبت به آموزش ردیف موسیقی ایرانی میرسد.
آشنایی اولیه
قبل از شروع جستجو برای یافتن مدرس بهتر است آشنایی مقدماتی با موسیقی ایرانی داشته باشیم. برای این منظور باید برای هر سازی که انتخاب کردهایم چند آلبوم موسیقی گوش کرده باشیم. این کار کمک میکند بهتر بتوانیم نوازندگی و اطلاعات مدرسمان را سنجش کرده و معلمی که سبک آموزش و نوازندگیش به ذوق و سلیقه ما نزدیکتر است، انتخاب کنیم. توصیه سازگاه برای هر ساز در زیر آمده است:
برای سنتور بهتر است آلبوم صدسال سنتور را گوش کنیم که در آن سیر تحول سبکها و نوازندگیهای مختلف آمده است و نمونه کارهایی از سنتورنوازان معاصر نیز در آن قرار داده شده است. آثاری از حبیب سماعی، نورعلی برومند، مجید کیانی، فرامرز پایور، پرویز مشکاتیان، پشنگ کامکار و رضا ورزنده در دو آلبوم مجزا ارایه شده است.
برای سهتار بهتر است آلبوم صدسال سهتار را گوش کنیم که نمونههایی از نوازندگی اساتید برجسته نظیر ابوالحسن صبا، یوسف فروتن و سعید هرمزی تا نوازندگان معاصر همچون محمدرضا لطفی، داریوش طلایی و جلال ذوالفنون را ارایه کرده است.
برای تار بهتر است آلبوم صدسال تار را گوش کنیم که علاوه بر آثاری از نوازندگان برجسته اواخر دوران قاجار نظیر آقاحسینقلی، تارنوازی سبکهای جدید همچون جلیل شهناز، محمدرضا لطفی، حسین علیزاده و داریوش پیرنیاکان را دارد.
علاوه بر آلبومهای بالا که بیشتر تکنوازیهایی از اساتید برجسته دوران معاصر هستند، برخی آلبومهای مشهور موسیقی ایرانی با آثاری از محمدرضا شجریان، محمدرضا لطفی، داریوش طلایی، گروه سپهر، شهرام ناظری، مجموعه آلبومهای چاووش، کیهان کلهر و همایون شجریان از جمله آثار صوتی هستند که شنیدن آنها گوش هنرجو را به موسیقی ایرانی آشناتر میکند. در این صورت فرایند یادگیری و درک موسیقی ایرانی سریعتر اتفاق خواهد افتاد.
مواردی که اگر اتفاق افتاد باید به فرایند آموزشی خود شک کنید!
- از ابتدای فرایند آموزش به صورت مرتب هر روز حداقل 20 دقیقه تمرین کردهاید و پس از گذشت 3 ماه هنوز آهنگهای اندکی یاد گرفتهاید.
- قبل از رفتن به کلاس برای آن ذوق و شوق ندارید.
- از مدرس و برخوردش هنگام تحویل درس جلسات قبلی همانطور که از معلم ریاضی مدرسه میترسیدید، هراسان و نگرانید!
- علاقه به ساز و موسیقی پس از گذشت زمان و شروع آموزش، نسبت به اوایل کاهش پیدا کرده است.
- سوالات زیادی در مورد موسیقی دارید اما حس میکنید پاسخ مدرس برای آن قانع کننده نیست.
مواردی که اگر اتفاق افتاد باید به علاقه خودتان نسبت به موسیقی شک کنید!
- حوصله تمرین و تکرار درسهای آموزشی را ندارید.
- برای نوازنده یا خواننده خوب شدن خیلی عجله دارید و نمیخواهید فرایند آموزش که معمولا شامل یادگیری کتب آموزشی و ردیف موسیقی ایران است را طی کنید.
- نمیخواهید زیاد برای موسیقی هزینه کنید که شامل خرید ساز خوب، کتاب، لوازم جانبی و کلاس درس است.
- در جلسات آموزشی بسیار نامرتب حاضر میشوید و معمولا دروس قبلی را تمرین نکردهاید.
ثبت ديدگاه